Ιδεοληψίες και Καταναγκασμοί

Τι είναι οι ιδεοληψίες;

Πρόκειται για βασανιστικές σκέψεις, παρορμήσεις και εικόνες που είναι σαν μπαίνουν ξαφνικά και απότομα στο μυαλό μας,  έρχονται δηλαδή από μόνες τους, χωρίς να τις θέλουμε, είναι επίμονες, με αρνητικό περιεχόμενο και άρα ανεπιθύμητες. Το περιεχόμενο των ιδεοληψιών συνήθως έχει να κάνει με φόβους και ανασφάλειες του ατόμου και συχνά είναι ηθικά απαράδεκτο για το σύστημα αξιών του ατόμου που νιώθει ότι υποφέρει από αυτές τις ιδέες και αδυνατεί να τις ελέγξει.

Ποιες είναι οι πιο συχνές ιδεοληψίες;
Οι πιο συχνές ιδεοληψίες είναι αυτές της μόλυνσης (φόβος ότι θα μολυνθώ από κάτι που ακούμπησα), του ελέγχου, της τάξης και της συμμετρίας, σεξουαλικού περιεχομένου (έμμονες ιδέες σεξουαλικών συμπεριφορών εκ διαμέτρου αντίθετες με τις προτιμήσεις, συνήθειες, κοινωνικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις του ατόμου), του φόβου ότι θα προκαλέσω κακό στον εαυτό μου ή σε κάποιον άλλον άνθρωπο.

Τι είναι οι καταναγκασμοί;

Ακριβώς επειδή κάποιος που υποφέρει από έμμονες ιδέες καταλαβαίνει, έχει επίγνωση ότι αυτές είναι παράλογες και υπερβολικές προσπαθεί να βρει τρόπους για να τις ελέγξει και να μειώσει το αφόρητο άγχος που του προκαλούν. Σε αυτή την προσπάθεια να λοιπόν να διώξει το άγχος, νιώθει την ανάγκη να κάνει κάποιες πράξεις. Οι πράξεις αυτές ονομάζονται καταναγκασμοί. Το σύνηθες είναι συγκεκριμένοι τύποι ιδεοληψιών να ακολουθούνται από συγκεκριμένους τύπους καταναγκασμών. Έτσι, για παράδειγμα κάποιος που έχει ιδεοληψίες μόλυνσης το πιθανότερό είναι να επιδίδεται όλη την ημέρα σε ψυχαναγκαστικό πλύσιμο των χεριών. Αυτό δεν αποτελεί κανόνα και έτσι μια σκέψη μπορεί να οδηγεί σε μια συμπεριφορά που δεν έχει απαραίτητα κάποια λογικοφανή σύνδεση. Για παράδειγμα κάποιος που φοβάται ότι μπορεί να πάθει κακό κάποιος κοντινός του άνθρωπος μπορεί να επαναλαμβάνει αριθμητικές πράξεις νοερά.

Τι φταίει;

Αυτό που ξέρουμε είναι ότι εμπλέκονται βιολογικοί, γενετικοί, ψυχολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Ο τρόπος σκέψης, το υπερβολικά υψηλό αίσθημα ευθύνης, το κυνήγι της τελειότητας, η ανάγκη για έλεγχο, η πίστη στη «μαγική σκέψη» (ότι σκεφτώ θα γίνει), είναι μερικοί από τους ψυχολογικούς παράγοντες που εμπλέκονται. Από την άλλη, μεγαλώνουμε και σε μια κοινωνία που μας μυεί, μας μαθαίνει να σκεπτόμαστε και να συμπεριφερόμαστε με έναν στερεοτυπικό -  καταναγκαστικό τρόπο. Σκεφτείτε για παράδειγμα, πόσες φορές έχουμε ακούσει από παιδιά τις φράσεις «χτύπα ξύλο», «κουνήσου από τη θέση σου» «φτύσε τρεις φορές» και πολλά άλλα ανάλογα με την πολιτισμική κοινωνία στην οποία ο καθένας μας έχει μεγαλώσει. Με τον τρόπο αυτό από μικροί μαθαίνουμε τη «δύναμη» που έχει μια σκέψη (αρνητική συνήθως) αλλά και τη δύναμη να την «ξορκίσει» μια πράξη, σαν το χτύπημα του ξύλου.

Πως είναι η προσωπικότητα των ιδεοψυχαναγκαστικών ασθενών;

Συνήθως είναι άνθρωποι με πολύ υψηλό το αίσθημα της ευθύνης, όπου νιώθουν υπεύθυνοι για ό, τι κακό συμβαίνει, ενώ δυσκολεύονται πολύ στο να πάρουν μια απόφαση. Έχουν τη  τάση να υπερεκτιμούν την επικινδυνότητα μιας κατάστασης και να βλέπουν καταστροφικές συνέπειες. Είναι πολύ ενοχικοί και έχουν μεγάλη ανάγκη για τελειότητα  έλεγχο και βεβαιότητα στη ζωή τους.